Homeopathie van A tot Z: Haaruitval-Hahnemann

Op reis door het alfabet zijn we in het vijfde deel van deze serie aanbeland bij de H van Haaruitval, maar ook bij de H van Homeopathie en haar grondlegger Hahnemann.

Op reis door het alfabet zijn we in het vijfde deel van deze serie aanbeland bij de H van Haaruitval, maar ook bij de H van Homeopathie en haar grondlegger Hahnemann.

Haaruitval
Bijna iedereen vindt het heel vervelend als zijn of haar haar ineens dunner wordt, als er bij het kammen grote bossen haar verdwijnen en er zelfs kale plekken ontstaan. Haaruitval kan worden veroorzaakt door huidziektes, chemische stoffen en hormonale verstoringen (zwangerschap, schildklieraandoeningen). Het is vaak moeilijk te achterhalen wat de precieze oorzaak is, maar ook als die oorzaak wel bekend is, blijft het een lastig te behandelen kwaal.

Toch zijn in een aantal gevallen goede resultaten te behalen met homeopathische geneesmiddelen:
– Phosphoricum acidum wordt gebruikt bij haaruitval na heftige emoties en intens verdriet.
– Sepia bij haaruitval in de menopauze.
– Lachesis (gemaakt van het gif van de bosmeesterslang) bij haaruitval in en na de zwangerschap.
– Barium carbonicum en Silicea zijn geschikt voor jonge mensen die teveel haar verliezen.
Ook zijn er homeopathische middelen die precies passen bij haarverlies op specifieke plekken van het lichaam, zoals de baardstreek, de snor, de bakkebaarden of de schaamstreek. Thuja occidentalis (de Westerse levensboom), ook bekend als middel tegen wratten, werkt bijzonder genoeg bijvoorbeeld bij haaruitval van de buitenzijde van de wenkbrauwen.

Hahnemann
Samuel Hahnemann leefde van 1755 tot 1843. Hij was een geniale onderzoeker, arts en apotheker afkomstig uit de omgeving van Dresden in het vroegere Oost-Duitsland. Het basisprincipe van de homeopathie, “hetzelfde genezen met hetzelfde”, ontdekte hij door proeven te nemen met kinabast. Kinine, gemaakt uit kinabast, werd toen gebruikt als geneesmiddel tegen malaria. Hahnemann ontdekte dat toen hij kinine innam zonder malaria te hebben, malariaverschijnselen ging vertonen. Proeven met andere stoffen versterkten hem in zijn ideeën. Heel erg giftige stoffen zijn ongeschikt om zomaar in te nemen en zo kwam Hahnemann op het idee deze stoffen sterk te verdunnen en krachtig te schudden na elke verdunning om de giftige werking te verminderen. Tot zijn verrassing bleken zijn geneesmiddelen daarna nog beter te werken. Hahnemann werkte in heel Europa met de door hem verder ontwikkelde homeopathische behandelwijze en werd vooral bekend door de geweldige resultaten van homeopathie bij de grote cholera- en pestepidemieën. Hij was tot op hoge leeftijd actief als homeopathisch arts en als leermeester voor vele collega-artsen. Hij overleed op 88-jarige leeftijd in Parijs.

Homeopathie
Homeopathie is een behandelmethode met geneesmiddelen die op speciale homeopathische wijze zijn bereid uit natuurlijke producten, zoals dierlijke stoffen, planten en mineralen. Door een sterke verdunning en een intensieve bewerking (het potentiëren) wordt de schadelijke en giftige werking van de natuurlijke grondstof weggenomen en ontstaat een werkzaam geneesmiddel.

Hoe kan zo’n sterk verdund geneesmiddel nu werken? Niemand weet het eigenlijk, maar een goede verklaring zou kunnen zijn, dat er tijdens het verdunnen en schudden van de vloeistof een soort foto of vingerafdruk van de oorspronkelijke stof ontstaat. Als dit homeopathische middel past bij de specifieke klachten van de patiënt en aansluit bij zijn totale karakter, zal het lichaam deze homeopathische afdruk herkennen. Hierdoor wordt het lichaam van binnenuit gestimuleerd om te herstellen en te genezen.

Op de website staat nog meer informatie over Hahnemann, homeopathie en meer H-onderwerpen zoals hoest, hooikoorts, hartkloppingen, hoge bloeddruk, hyperventilatie, huilbabies en hoofdpijn.

Homeopathie ontdekt

Hoe kwamen (en komen) artsen er toch toe om op een gegeven moment homeopathie toe te gaan passen in hun praktijk? Laten we even een duik in de geschiedenis nemen:

Hoe kwamen (en komen) artsen er toch toe om op een gegeven moment homeopathie toe te gaan passen in hun praktijk? Laten we even een duik in de geschiedenis nemen:

Samuel Hahnemann, de briljante Saksische arts en scheikundige, was ontevreden met de prestaties van zijn collega-artsen en met de kwaliteit van de apothekers van die tijd (begin 19e eeuw), hij schreef het Apothekerslexicon dat al gauw het standaard naslagwerk voor apothekers werd; op zijn verdere zoektocht naar betere en veiliger medicijnen ontdekte hij een bereidingswijze waarbij een minimale hoeveelheid van het geneesmiddel een maximaal genezend effect bleek te hebben, zo ontstond de homeopathische geneeskunde.

James Tyler Kent
In de loop van de 19e eeuw vestigden veel leerlingen van Hahnemann zich in de Verenigde Staten en zij namen de nieuw verworven kennis over homeopathie met zich mee, die ze meteen met succes konden toepassen bij epidemieën als gele koorts (een traditionele plaag in de zuidelijke staten). Dokter Kent, een befaamd arts uit St. Louis, maakte rond 1880 kennis met de homeopathie via de wonderbaarlijke genezing van zijn vrouw die al jaren zonder resultaat werd door de collegae van haar man, maar pas na behandeling van een homeopathisch arts genas. Dokter Kent was hiervan zo onder de indruk dat hij zich verdiepte in alles wat op dat moment over homeopathie bekend was: dat betekende het begin van een lange carrière als homeopathisch arts, schrijver van vele boeken (zijn Repertorium van de homeopathische Materia Medica wordt nog steeds over de hele wereld gebruikt) en als professor aan de homeopathische universiteiten van Chicago en Philadelphia.

J. Compton Burnett
In dezelfde periode aan het eind van de 19e eeuw was dokter Burnett arts op de kinderafdeling van een Londens ziekenhuis; hij voelde zich gefrustreerd dat hij niet kon voorkomen dat veel kinderen stierven aan koortsende ziektes, vooral longontsteking; een collega raadde hem een paar homeopathische boeken aan, waarin het middel Aconitum (gemaakt van de Monnikskapplant) beschreven werd; hij nam de proef op de som door de ene helft van de binnengebrachte kinderen Aconitum te geven en de andere helft niet; toen dag in dag uit de Aconitum-kinderen snel koortsvrij bleken te zijn en nauwelijks complicerende infecties kregen, terwijl bij de andere groep kinderen veel sterfgevallen bleven voorkomen was iedereen op de afdeling overtuigd van het nut van dit homeopathische wondermiddel.

Jaren later schreef Burnett nog een lezenswaardig boekje: “Vijftig redenen waarom ik homeopaat ben.”, waarin hij als eerste reden het geslaagde Aconitum-experiment noemt.

Nog meer “ontdekkingsreizigers”
Er zijn ook een paar recente voorbeelden van mensen die als leek zo in de ban raakten van homeopathie dat ze zich medisch gingen scholen om als arts homeopathie toe te passen.

Tinus Smits was leraar Frans in Eindhoven, de Griek George Vithoulkas was technisch ingenieur, en R.R. Sharma was professor in de kernfysica; allen verwonderden zich zo over het effect van homeopathie bij zichzelf of bij familieleden dat ze zich als arts gingen specialiseren in deze tak van de geneeskunde.

Tinus Smits is inmiddels een bekend homeopathisch arts en bovendien de drijvende kracht achter het homeopathisch ziekenhuis in Nepal; Vithoulkas gaf les aan hele generaties jonge homeopathische artsen en behandelt samen met collegae tienduizenden patiënten per jaar op zijn homeopathische polikliniek in Athene; en Sharma schreef vanuit zijn wetenschappelijke achtergrond een boek (Moleculaire biofysica van homeopathie) waarin bewezen wordt dát homeopathie werkt en ook hóe het werkt.

Het is duidelijk: iedereen die homeopathie ontdekt wil er meer van weten.

Epidemieën

In het jaar 1835, op 80-jarige leeftijd, vertrok de grondlegger van de homeopathie, de arts Samuel Hahnemann, uit zijn geboorteland Saksen (waar hij na vele eerdere omzwervingen door Europa altijd weer naar was teruggekeerd) naar Parijs, waar hij met zijn jonge tweede echtgenote, Mélanie d’Hervilly, een rustige oude dag hoopte te vinden. De roem was hem echter vooruitgesneld, want binnen de kortste keren groeide zijn homeopathische praktijk aan de Rue de Milan no.1 uit tot de beroemdste van Europa; tot aan zijn dood in 1843 hield Hahnemann praktijk voor hertogen, prinsen en politici, maar ook voor de allerarmsten (van wie hij geen vergoeding wilde aannemen) en vanuit geheel Europa kwamen verzoeken van artsen om bij hem opgeleid te mogen worden.

In het jaar 1835, op 80-jarige leeftijd, vertrok de grondlegger van de homeopathie, de arts Samuel Hahnemann, uit zijn geboorteland Saksen (waar hij na vele eerdere omzwervingen door Europa altijd weer naar was teruggekeerd) naar Parijs, waar hij met zijn jonge tweede echtgenote, Mélanie d’Hervilly, een rustige oude dag hoopte te vinden. De roem was hem echter vooruitgesneld, want binnen de kortste keren groeide zijn homeopathische praktijk aan de Rue de Milan no.1 uit tot de beroemdste van Europa; tot aan zijn dood in 1843 hield Hahnemann praktijk voor hertogen, prinsen en politici, maar ook voor de allerarmsten (van wie hij geen vergoeding wilde aannemen) en vanuit geheel Europa kwamen verzoeken van artsen om bij hem opgeleid te mogen worden.

Vanwaar toch die enorme populariteit van de homeopathie in die dagen?

De grote Europese cholera-epidemie van 1831
Eén van de belangrijkste redenen voor de toenemende populariteit van de homeopathische geneeswijze waren de resultaten tijdens de grote cholera-epidemie van 1831. De Aziatische cholera had zich het jaar daarvoor vanuit India via Iran en Rusland naar Hongarije en Oostenrijk uitgebreid, waarna ze via de haven van Dantzig, West-Europa binnenviel. Duizenden mensen stierven aan de cholera; rapportages toonden aan dat het sterftecijfer onder degenen die conventionele behandeling ondergingen boven de 50% lag, bij hen die homeopathisch behandeld werden lag het sterftecijfer onder de 20%.

Voor de homeopathische behandeling van de Aziatische cholera werd, afhankelijk van de acute individuele symptomen, gebruik gemaakt van de middelen Cuprum (koper), Veratrum album (witte nieswortel), Bryonia (heggerank) en Rhus toxicodendron (gifsumak).

Later stierven in Engeland tijdens een uitbarsting van cholera slechts 16,4% van de patiënten van het Londense Homeopathic Hospital, vergeleken met een sterfte in andere Engelse ziekenhuizen van 51,8%.

Epidemieën in de Verenigde Staten van Amerika
Europese artsen die emigreerden naar de Verenigde Staten, introduceerden aldaar de homeopathische manier van genezen. Met name de successen bij de behandeling van epidemieën van gele koorts, polio en malaria maakten de homeopathie ongekend populair. Rond 1900 werkten 20-25% van alle artsen in de Verenigde Staten homeopathisch en er bestonden 22 homeopathische hogescholen en meer dan 100 homeopathische ziekenhuizen.

Meningitis
In Nederland zijn de meeste epidemieën goed onder controle door de inzet van antibiotica en preventieve inentingen. Toch blijven ook hier gevaarlijke infectieziekten af en toe de kop op steken, zoals vorig jaar in Brabant waar hersenvliesontsteking veroorzaakt door de meningokok C-bacterie een aantal dodelijke slachtoffers eiste.

Een verbeterd meningitis C-vaccin is inmiddels op de markt gekomen. In Brazilië bleek in 1998 de preventieve werking van een éénmalige dosis Meningococcum (gemaakt van hersenvliesontstekingsbacteriën) bij de groep nul tot twintig-jarigen in de stad Blumenau. Onder de bijna 66.000 personen die het homeopathisch middel ontvingen kreeg één kind meningitis; onder de ruim 23.000 personen die geen homeopathisch middel hadden genomen, kwamen zeven meningitisgevallen voor.

Zolang er nog geen goede vaccins zijn of er nog teveel risico’s kleven aan massale inenting, blijft homeopathie een veilig alternatief bij de preventie van epidemieën.

Homeopathie wereldwijd

Toen de arts Samuel Hahnemann, grondlegger van de homeopathie, in de eerste helft van de negentiende eeuw aanvankelijk vanuit zijn geboorteland Duitsland en later vanuit Parijs zijn collega-dokters onderwees in de grondbeginselen van de homeopathie, zal hij niet hebben kunnen vermoeden dat zijn leerlingen deze geneeswijze zo snel over de gehele wereld zouden verspreiden.

Toen de arts Samuel Hahnemann, grondlegger van de homeopathie, in de eerste helft van de negentiende eeuw aanvankelijk vanuit zijn geboorteland Duitsland en later vanuit Parijs zijn collega-dokters onderwees in de grondbeginselen van de homeopathie, zal hij niet hebben kunnen vermoeden dat zijn leerlingen deze geneeswijze zo snel over de gehele wereld zouden verspreiden.

In het begin werd succes van de homeopathie mede veroorzaakt door de resultaten bij de behandeling van epidemieën De homeopathische geneeswijze, waarbij een minimale dosis van een natuurlijke stof een maximaal effect heeft bij een ziekte die lijkt op het vergiftigingsbeeld van die oorspronkelijke stof, sloeg daardoor goed aan in bijv. Amerika (de terugkerende gele koortsepidemieën in het zuiden) en in Engeland (uitbarstingen van cholera).

Onderzoek
Inmiddels is er vrijwel geen land meer in de wereld waar geen homeopathische artsen praktiseren. In landen als Engeland, Schotland, Frankrijk en India wordt homeopathie al lang niet meer als “alternatief” gezien maar als volwaardige geneeswijze aan universiteiten onderwezen en in ziekenhuizen toegepast.

Ook het wetenschappelijk onderzoek komt wereldwijd steeds meer op gang. Een paar voorbeelden: in Nicaragua genazen kinderen met heftige diarree een stuk sneller als ze naast de normale behandeling een homeopathisch geneesmiddel innamen; aan de Universiteit van Utrecht bewezen celbiologen dat cellen, die eerst met Cadmium of Arsenicum kapot werden gemaakt, weer konden herstellen met een minimale dosis homeopathisch bewerkt Cadmium of Arsenicum. In het septembernummer van de Lancet, een vakblad dat door artsen in de hele wereld wordt gelezen, werden de beste wetenschappelijke onderzoeken over homeopathie nog eens kritisch naast elkaar gelegd; het onderzoek betrof ruim tienduizend homeopathisch behandelde patiënten en de uitslag was overtuigend: homeopathie werkt goed!

Nederland
In ons eigen land zijn meer dan 500 artsen die een speciale opleiding in de homeopathie hebben gevolgd, de helft past het toe in de huisartsen- of specialistenpraktijk en de andere helft heeft zich gespecialiseerd in de homeopathie. De Vereniging van Homeopathische Artsen in Nederland (de VHAN) viert volgend jaar haar 100-jarig bestaan op feestelijke wijze met de organisatie van het wereldcongres voor homeopathische artsen in Amsterdam.

Voor meer informatie over homeopathie, homeopathische artsen bij u in de buurt, wetenschappelijk onderzoek etc.: Artsenvereniging Voor Integrale Geneeskunde, www.avig.nl

Samuel Hahnemann

Durf zelfstandig te denken (“Audere Sapere”) was de lijfspreuk van de grondlegger van de homeopathie, Samuel Hahnemann. In 1795 werd hij in Meissen, in het door de Zevenjarige Oorlog verarmde Saksen, geboren als zoon van een porseleinschilder. Zijn buitengewone begaafdheid en gedrevenheid leverden hem sponsors op (o.a. de rector van het gymnasium) die hem in staat stelden geneeskunde te studeren in Leipzig en Wenen, daarnaast verdiende hij wat bij met vertalen van medische en scheikundige literatuur uit de hele wereld.

Durf zelfstandig te denken (“Audere Sapere”) was de lijfspreuk van de grondlegger van de homeopathie, Samuel Hahnemann. In 1795 werd hij in Meissen, in het door de Zevenjarige Oorlog verarmde Saksen, geboren als zoon van een porseleinschilder. Zijn buitengewone begaafdheid en gedrevenheid leverden hem sponsors op (o.a. de rector van het gymnasium) die hem in staat stelden geneeskunde te studeren in Leipzig en Wenen, daarnaast verdiende hij wat bij met vertalen van medische en scheikundige literatuur uit de hele wereld.

Terug in zijn geboortestreek als arts en apotheker trouwde hij een apothekersdochter met wie hij elf kinderen kreeg. Maar veel rust zouden ze in hun leven niet kennen.

Het was een leven van armoede, oorlog (Napoleon had in die periode een verdedigingslinie langs de Elbe aangelegd) en epidemieën. Hoewel Hahnemann bewondering oogstte met zijn scheikundig werk (zijn Apothekers-lexicon werd het standaardwerk van die tijd) en veel succes had met zijn homeopathische geneesmethoden (hertog Ferdinand vroeg hem zelfs hofarts te worden) werd zijn loopbaan toch gekenmerkt door de vele heftige aanvaringen met collega’s, die niets van zijn homeopathische inzichten moesten hebben.

Er waren echter ook artsen die zich lieten inspireren door Hahnemanns wetenschappelijke werk, en zijn bevindingen meenamen naar Frankrijk, de Verenigde Staten en Engeland (alwaar het koningshuis sindsdien homeopathische lijfartsen in dienst heeft).

Ondertussen trok Hahnemann van plaats naar plaats; gedreven door zijn eigen onrust en achtervolgd door de kritiek en afgunst van zijn vakbroeders bracht hij zijn revolutionaire ideeën in praktijk.

Op 80-jarige leeftijd, vijf jaar na het overlijden van zijn eerste vrouw, deed hij zijn omgeving nog eenmaal versteld staan door te hertrouwen met een jonge Française en zijn geliefde Saksen te verlaten om nog een aantal jaren een bloeiende praktijk uit te oefenen in Parijs.

In 1843, hij was inmiddels 88 jaar, overleed deze buitengewone man; hij werd eerst op het kerkhof van Monmartre begraven, maar kreeg in 1898 als postuum eerbetoon een graftombe op de beroemde begraafplaats Père-Lachaise; op het grafmonument staat de inscriptie “Non utilis vixi”: ik heb niet nutteloos geleefd.

Modern klassiek

Is er een plaats voor de homeopathische geneeskunst in de moderne tijd? Behandelmethoden worden immers steeds vernieuwd, geneesmiddelen worden steeds beter en veiliger, met antibiotica zijn vrijwel alle bacteriële infecties te bestrijden. Hierdoor is het in de gewone (reguliere) geneeskunde mogelijk om bij veel kwalen vrij trefzeker symptoomverlichting te geven.

Is er een plaats voor de homeopathische geneeskunst in de moderne tijd? Behandelmethoden worden immers steeds vernieuwd, geneesmiddelen worden steeds beter en veiliger, met antibiotica zijn vrijwel alle bacteriële infecties te bestrijden. Hierdoor is het in de gewone (reguliere) geneeskunde mogelijk om bij veel kwalen vrij trefzeker symptoomverlichting te geven.

Echter, daar waar bij gewone behandeling vaak langdurig medicijnen worden geslikt zonder dat de onderliggende ziekte echt verdwijnt en met het nadeel van bijwerkingen, is de homeopathie juist uniek in haar vermogen om met name chronische ziekten tot genezing te brengen.

Nog dagelijks worden nieuwe homeopathische geneesmiddelen gemaakt uit planten en mineralen die in de natuur aanwezig zijn; mits het homeopathische middel goed past bij de patiënt en zijn ziekte kan zonder bijwerkingen (en zonder problemen naast de gewone medicatie) een verbetering van de klachten bereikt worden.

Om het juiste homeopathische geneesmiddel te vinden let een homeopathisch arts vooral op merkwaardige, ongewone en karakteristieke verschijnselen, zowel van de ziekte als van de patiënt zelf.

Een voorbeeld: bij een klacht als hoofdpijn is voor de keuze van een homeopathisch geneesmiddel niet alleen de plaats van de pijn (bv. boven het linkeroog, of bij de rechterslaap) van belang, maar ook het tijdstip waarop de pijn het hevigst is, wat voor sóórt pijn het is (stekend, kloppend, etc.) en of een warme of koude doek erop prettig is; naast dit alles is van nog groter belang wat de karakteristieke eigenschappen van de patiënt zijn, in de homeopathie spreken we dan over het constitutietype. In de volgende aflevering zal ik een aantal constitutietypes nader onder de loep nemen.

Omdat het bepalen van alle specifieke kenmerken van de patiënt en zijn ziekte (de zogenaamde “klassieke” homeopathie) nogal veel tijd kost, is er voor zelfzorg een scala geneesmiddelen beschikbaar dat meer symptoomgericht is met een oppervlakkiger en tijdelijker effect. Deze middelen komen vaak uit de kruidengeneeskunde of zijn samengesteld uit een groot aantal bij elkaar gevoegde homeopathische middelen.

Zachte heelmeesters

Voor de grondlegger van de homeopathie, de arts en scheikundige Samuel Hahnemann, klopte het spreekwoord niet dat zachte heelmeesters stinkende wonden maken, integendeel: zachte heelmeesters waren juist genezers in de beste zin van het woord. In zijn beroemde Organon der Geneeskunst dat al in het begin van de negentiende eeuw verscheen en dat nog steeds door homeopathische artsen over de hele wereld gebruikt wordt, schreef hij al: “Het hoogste ideaal van genezen is een snel, zachtzinnig en duurzaam herstel van de gezondheid, op de kortste, betrouwbaarste en onschadelijkste wijze.”

Voor de grondlegger van de homeopathie, de arts en scheikundige Samuel Hahnemann, klopte het spreekwoord niet dat zachte heelmeesters stinkende wonden maken, integendeel: zachte heelmeesters waren juist genezers in de beste zin van het woord. In zijn beroemde Organon der Geneeskunst dat al in het begin van de negentiende eeuw verscheen en dat nog steeds door homeopathische artsen over de hele wereld gebruikt wordt, schreef hij al: “Het hoogste ideaal van genezen is een snel, zachtzinnig en duurzaam herstel van de gezondheid, op de kortste, betrouwbaarste en onschadelijkste wijze.”

Geneeskundige behandelingen bestonden in die tijd naast aderlaten, zwavelbaden en hongerdiëten, uit het gebruik van hoge doseringen giftige stoffen. Hahnemann zag met lede ogen hoeveel patiënten deze behandelingen niet overleefden en dit bracht hem ertoe een groot deel van zijn leven te besteden aan het onderzoek naar veiliger geneesmiddelen.

Dit onderzoek leidde tot twee belangrijke ontdekkingen:

1)- het potentiëren (het keer op keer verdunnen en bewerken) van natuurlijke giftige stoffen vermindert de giftigheid en versterkt de geneeskracht; nog steeds potentiëren de grote homeopathische firma’s hun geneesmiddelen op de wijze waarop Hahnemann dit beschreef. (Waarbij bijvoorbeeld een D6-potentie betekent dat er zes keer een één op tien verdunning en bewerking is toegepast.)

2)- de door middel van potentiëren verkregen homeopathische geneesmiddelen werken het best bij ziektes die lijken op het oorspronkelijke vergiftigingsbeeld van dat geneesmiddel; een voorbeeld: we kennen allemaal het huilen, snotteren en niezen bij het snijden van een verse ui, daarom wordt in de homeopathische geneesmiddelen tegen hooikoorts (waarbij immers vergelijkbare symptomen optreden) vaak de ui (Allium Cepa) verwerkt.

Inmiddels zijn er duizenden plantaardige, dierlijke en minerale stoffen onderzocht en als homeopathisch geneesmiddel bereid.

De reguliere geneeskunde heeft in de tussentijd natuurlijk niet stil gezeten, de veiligheid van geneesmiddelen en behandelmethoden is met sprongen vooruitgegaan. Toch neemt ook onder artsen de belangstelling voor homeopathie alleen maar toe. In de volgende aflevering meer over de plaats van de homeopathie in de moderne geneeskunde.